Covid-19, μετατραυματική ανάπτυξη και ψυχοθεραπεία

Γράφει η Δρ. Κολιούλη Φλώρα,  Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Διδάσκουσα του Τμήματος Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Τα τελευταία χρόνια, στον κλάδο της Θετικής Ψυχολογίας, έχει παρατηρηθεί ότι τα τραυματικά γεγονότα ή οι εξαιρετικά στρεσογόνες καταστάσεις μπορούν να έχουν αρνητική επιρροή στην ψυχολογική μας κατάσταση, ενώ συνάμα μπορούν να δημιουργήσουν ένα εύφορο έδαφος για θετικές αλλαγές (Tedeschi and Calhoun, 2009). Ως ένα τέτοιο κρίσιμο και τραυματικό γεγονός, μπορεί να θεωρηθεί το ξέσπασμα της πανδημίας της νόσου COVID-19 (Horesh and Brown, 2020)

Πράγματι, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα γεγονός που είναι εκτός του ελέγχου μας, που δεν μπορούμε να προβλέψουμε τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθεί και, ήδη, έχει καταφανείς επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή μας: τόσο σε κοινωνικό, οικονομικό όσο και προσωπικό επίπεδο.

Η αντίδραση μας σε ένα γεγονός, είτε στρεσογόνο είτε τραυματικό, εξαρτάται από τη γνωστική επεξεργασία που θα κάνουμε, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο θα το ερμηνεύσουμε. Ένα είδος γνωστικής επεξεργασίας που χρησιμοποιείται μετά από ένα ψυχοτραυματικό γεγονός είναι ο «μηρυκασμός». Όπως αποδίδει η ίδια η λέξη το νόημα αυτής της έννοιας, ο «μηρυκασμός» αναφέρεται στο «αναμάσημα» των πληροφοριών που οδηγεί συχνά στην επαναλαμβόμενη επαναφορά αναμνήσεων, σκέψεων ή/και συναισθημάτων που έχουν να κάνουν με το ψυχοτραυματικό γεγονός (Tedeschi and Calhoun, 2009). Συνεπώς, υπάρχει η παγίδα να βρεθούμε μέσα στο «φαύλο κύκλο» σκέψεων, άγχους και φοβιών σχετικά με το τραυματικό γεγονός.

Πώς ένα τραυματικό γεγονός μπορεί να είναι θετικό;

Σε έρευνες σε άτομα που έχουν βιώσει έντονα στρεσογόνα και ψυχοτραυματικά γεγονότα, έχει φανεί πως έχουν στενότερες οικογενειακές σχέσεις, βρίσκουν νέες προοπτικές στη ζωή τους, αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους πιο δυνατό, έχουν μεγαλύτερη εκτίμηση της ζωής τους και έχουν παρατηρήσει αλλαγές σε θρησκευτικό, πνευματικό ή και σε επίπεδο προσωπικών αξιών (Koutrouli, Anagnostopoulos & Potamianos, 2012∙ Rzeszutek & Gruszczyńska, 2018∙ Su & Chow, 2020).

Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα που έρχονται αντιμέτωπα με καταστάσεις τραυματικές για τα ίδια, ενδέχεται να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Η αυτοαντίληψη και η αυτοεικόνα βελτιώνονται. Τα άτομα φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, ενώ νέα ενδιαφέροντα και δράσεις προκύπτουν μέσα από την αναγνώριση των νέων δυνατοτήτων τους (Tedeschi and Calhoun,1996).

Πιο συγκεκριμένα, άτομα που ήρθαν αντιμέτωπα με ένα τραυματικό γεγονός, αναθέωρησαν τις σημαντικές γι’αυτά σχέσεις, προσπάθησαν για στενότερες οικογενειακές σχέσεις, επιδίωξαν να δημιουργήσουν πιο δεμένες φιλικές ή προσωπικές σχέσεις, κατανοώντας τη σημασία τους (Tedeschi and Calhoun, 1996). Φαίνεται πως πολλοί άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για διάλογο με τους κοντινούς τους, εκφράζουν περισσότερο και συχνότερα τα συναισθήματά τους σε σύγκριση με το παρελθόν, ενώ έχουν μια αυξημένη και βελτιωμένη ευαισθησία και κατανόηση προς τους άλλους ανθρώπους (Tedeschi and Calhoun, 1996).

Μέσα από τη μετατραυματική ανάπτυξη, οι άνθρωποι επιδέχονται αλλαγές στη φιλοσοφία ζωής τους και στον τρόπο με τον οποίο την αντιμετώπιζαν (Tedeschi and Calhoun, 1996). Διανύουν μια περίοδο υπαρξιακής, πνευματικής και θρησκευτικής αναζήτησης και διερωτούνται για το τι τελικά έχει μεγαλύτερη αξία αναδιοργανώνοντας έτσι τις προτεραιότητες που παλαιότερα είχαν θέσει και αναζητώντας διαφορετικό νόημα στη ζωή τους (Mystakidou, Tsilika, Parpa, Galanos & Vlahos, 2008 ∙ Shaw, Joseph and Linley, 2005).

Γιατί να απευθυνθώ σε ένα ψυχολόγο;

Ένας ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει στην μετατροπή των δυσλειτουργικών τρόπων γνωστικής επεξεργασίας όπως ο «μηρυκασμός», σε πιο λειτουργικούς. Βοηθά επίσης στην επιλογή λειτουργικών στρατηγικών αντιμετώπισης του τραυματικού γεγονότος όπως η ικανότητα της αποδοχής της κατάστασης, η θετική επανερμηνεία του γεγονότος, ή ακόμη η οργανωμένη δράση και η επίλυση του προβλήματος.

Βιβλιογραφία

Horesh, D., & Brown, A. D. (2020). Traumatic stress in the age of COVID-19: A call to close critical gaps and adapt to new realities. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 12(4), 331.

Koutrouli, N., Anagnostopoulos, F., & Potamianos, G. (2012). Posttraumatic stress disorder and posttraumatic growth in breast cancer patients: a systematic review. Women & health, 52(5), 503-516.

Mystakidou, K., Tsilika, E., Parpa, E., Galanos, A. and Vlahos, L. (2008), Post‐traumatic growth in advanced cancer patients receiving palliative care. British Journal of Health Psychology, 13, 633-646.

Rzeszutek, M., & Gruszczyńska, E. (2018). Posttraumatic growth among people living with HIV: A systematic review. Journal of psychosomatic research, 114, 81-91.

Shaw, A., Joseph, S., & Linley, P. A. (2005). Religion, spirituality, and posttraumatic growth: A systematic review. Mental Health, Religion & Culture, 8(1), 1-11.

Su, Y. J., & Chow, C. C. (2020). PTSD, depression and posttraumatic growth in young adult burn survivors: three-year follow-up of the 2015 Formosa fun coast water park explosion in Taiwan. Journal of affective disorders.

Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (1996). The Posttraumatic Growth Inventory: Measuring the positive legacy of trauma. Journal of traumatic stress, 9(3), 455-471.

Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2009). The clinici